AZERBAYCANLI TÜRKOLOG ELEKBERLİ:”UYGUR TÜRKLERİNE DESTEK GÖSTERMENİN VAKTIDIR !”

UYGUR HABER VE ARAŞTIRMA MERKEZİ(UYHAM)

İşgalci Çin, Doğu Türkistan Türklerine yönelik insanlık suçları ile etnik soykırım cinayetlerinin  üzerini  yerli işbirlikçileri ile kiralık  vicdansız zulüm ortakları şakşakçılarını  ve  sınır aşan baskı ve zulümlerini  son noktasına kadar kullanarak kayıtsızca sürdürmesine  karşılık  Türk dünyasından vicdanlı imanlı ve duyarlı Aydınlarımız, bilim insanlarımız ve siyasetçilerimiz  % 100 haklı ve   meşru Doğu Türkistan davasına  değerli katkı ve desteklerini  sunmaya devam ediyorlar. Azerbaycanlı Türkolog, Felsefe Doktoru, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi  Şube Müdürü  Prof.Dr.Sayın Faiq Eliekberli Hocamız  crossmedya.az.haber sitesi muhabiri  Fatime Memedova’ya ” Uygur Türklerine  Destek Göstermenin Vakti gelmiştir!” başlığı ile İşgalci ÇKP rejiminin son çıkardığı “Etnik Birlik Yasası”  başta olmak üzere asimilasyon ve soykırım  uygulamaları ile ilgili olarak çok önemli  ve çok değerli açıklamalarda bulunmuştur. Sayın Faiq Elekberli Hocamıza  bu açıklamaları için minnete ve şükranlarımızı sunar  raportajini aşağıda bilgilerinize sunuyoruz.(UYHAM)

        Sayın Prof. Dr. Sayın Feiq Elekberli’nin Yazısının Türkiye Türkçesine Aktarımı 

“Uygur Türklerine Destek  göstermenin Zamanı Gelmiştir!”

Dünya genelinde etnik ve dini azınlıkların hakları birçok ülkede hâlâ ciddi baskılarla karşı karşıya.

Özellikle Çin’in işgalindeki Doğu Türkistan’da( Sincan bölgesinde) yaşayan Uygur Türkleri, uzun yıllardır kültürel ve dini özgürlüklerini korumak için mücadele ediyorlar. Onların dilleri, gelenekleri ve yaşam biçimleri giderek daha fazla kısıtlanıyor ve asimilasyon riski her geçen yıl artarak sürüyor.

Bu durum sadece Uygur Türkleri için değil, uluslararası hukuk ve insan hakları ilkeleri açısından da endişe vericidir.

Şu anda Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)ve uluslararası toplum,  Çin’in bu bu konudaki  tutum ve uygulamalarına karşı  tepki ve  ifade etme konusunda kritik bir aşamada bulunuyor.

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Bölüm Başkanı, Türkolog-bilim insanı, Felsefe Doktoru Faig Alakbarli, Crossmedia.az’a verdiği demeçte , Uygur Türklerinin 1949-1950’den beri, yani 75 yıldan uzun süredir Çin Halk Cumhuriyeti sınırları içindeki ana yurtları Doğu Türkistan’da mili varlıklarını  koruyarak yaşayabilmek için  zorlu  mücadele verdiklerini açıkladı.

Uygur Türkleri Ana Dillerinde Eğitim Konusunda Ciddi Sorunlar ile Karşı Karşıya 

Turkolog ve Azerbaycan Milli Akademisi  Üyesi ve Şube Başkanı Prof.Dr.Sayın Faiq Ekberli  Uygur Türklerinin Çin işgalinin başladığı 1949 yılından beri varlıklarını devam ettirebilme konusunda ciddi sorunlarla karşı karşı kaldıklarını bu konuda  mücadele ettiklerini beliriterek şöyle konuştu : “Son 75 yıldır Uygur Türkleri mevcut komünist rejimin büyük baskısına maruz kalmaktadır. Bunun sonucunda, ana dillerinde eğitim alma konusunda ciddi sorunlar yaşamaktadırlar.”

Aynı zamanda, ulusal geleneklerini ve İslami  inançlarını   geleneksel örf  ve adetlerini  yaşayabilme ve uygulamada ciddi zorluklarla karşı karşıya kalıyorlar. Sonuç olarak, 1990’lardan beri Uygur Türkleri hakları için verdikleri mücadeleyi daha da ciddi bir aşamaya taşımaya çalışıyorlar. Ancak Çin’deki mevcut komünist rejim daha da sert adımlar atıyor. Özellikle Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki milyonlarca Uygur Türkü baskı ve asimilasyonla karşı karşıya. Asimilasyon her yıl hızlanıyor.”

Doğu Türkistan (Sincan) bölgesinde  20 milyondan fazla Uygur Türkü yaşıyor:

Turkolog Prof. Dr. Eelekberli  günümüzde  Doğu Türkistan’da en az 20 Milyon Uygur  Kazak,Kırgiz ve diğer Türklerin Türkünün yaşadığını de belirterek sözlerini şöyle sürdürdü : ” Çin işgalinden kaçarak başka ülkelere de  sığınan Uygur Türkleri, Kazaklar, Özbekler ve diğerleri var. Ama  bunların içinde en çok baskı altında olanlar Uygur Türkleridir. Dilleri ve kendi alfabelerini kullanmaları konusunda ciddi engeller, yasaklamalar ve  kısıtlamalarla karşı karşıyalar. Günümüzde  Uygur Türkleri, bir nebze de olsa kendilerini ifade edebiliyorlarsa, Çin komünist rejimi bu az sayıdaki  asgarı temel inisani haklarını ve özgürlüklerini bile ellerinden almak istiyor.”

Çin’in Etnik Birlik Yasasından Amacı   Türkler Başta Çinli Olmayan Diğer Hakları  Asimilasyon ve Soykırımla Yok Etmektir 

 Çin’in 12 Mart 2026’da  Çin Halk Kurultayınca kabul edilen ve Devlet Başkanı Xi’nin imzaladığı 56 etnik gruba ilişkin bu Etnik Birlik Yasası/belgesinın temel hedefi,  Çin ulusal birliğini sağlamak  için diğer ulusların  Milli Kimlikleri, ifade özgürlükleri ve temel insanı haklarına   yönelik  yeni kısıtlamalar ve yeni uygulamalar için yeni adımlar atmaktır.   Ancak  bu yasa ile gerçekte,  Çinli olmayan Türkler başta diğer ulusların  dilleri ve alfabeleri kısıtlanarak ve yasaklanarak  özgürlüklerini yok etmede   baskılarını bir aşama daha  yükseltmektir. Genel olarak,  özellikle Uygurlarla ilgili tüm özgürlükler daha da kısıtlanmaktadır. Büyük Çin kültürü ve Çin ulusu adı altında, Uygur Türkleri ve Uygur Müslümanlarının  asimilasyonla toptan soykırımları yönelik uygulamalar  devam etmektedir.

Türk Devletleri Teşkilatı(TDT) Uygurlar Konusunda Harekete Geçmelidir.

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Şube Başkanı ve Turkolog Faiq Elekberli raportajinda Uygurların bu hayati meselesi karşısında Türk Devletleri Teşkilatı(TDT)’nın  derhal hareket geçmesi gerektiğini belirterek şu çarpıcı ve önemli önerilerde de bulundu :

1. Çin’in toptan Soykırım tehdidi ile karşı karşıya bulunan Uygur Türklerine sadece  Türkiye başta  ve Türk-Müslüman devletler tarafından sahiplenilebileceğini iddia edebiliriz. Ama bu konuda ne yazık ki, bu yönde henüz önemli bir ilerleme kaydedilebilmiş değildir.
2. Şüphesiz ki, Uygur Türklerinin kendi kaderlerini belirlemeleri ve kimliklerini koruyarak sürdürebilmeleri  için ciddi   olarak  Türk dünyası, İslam alemi ve uluslararası toplumun desteklerine  ihtiyaçları vardır. Çünkü Çin rejimi her yıl  onların temel insanı haklarını  engellyerek yasaklayarak ve zorla ellerinden alıyorlar.  Çin’in attığı bu adımlar Uygur Türklerini tamamen ortadan kaldırmayı ve asimile etmeyi amaçlıyor.
3. Türk Devletleri Örgütü en azından Çin hükümetinin Uygur Türklerine yönelik inisan hakları ihlallerini  durdurması için harekete geçmeli ve bu konudaki    ortak tutumunu   ortaya kaymalı ve Çin yönetimine bildirmelidir. Ayrıca gerekirse bu insan hakları ihlallerini Çin yönetimi nezdinde  resmi olarak protesto etmelidir.
4.  Doğu Türkistan’da yaşayan Uygur Türklerinin  toptan  asimilasyon ile toptan yok edilmesi Türk devletlerinin geleceği için de çok tehlikelidir ve  atide Türk dünyası için asla iyi bir durum değildir.
5. Çin,   günümüzde bölge/Türkistan  ülkelerini -özellikle Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Türkmenistan başta   diğer komşu Türk devletlerini çok derin şekilde etkilemektedir.
6.   Uygur Türklerinin toptan soykırımla yok edilmeleri tehdidi karşısında/böyle bir anda,  Türk dünyası, islam ülkeleri ve uluslararası toplumun Uygur Türkleri için ayağa kalkmalarının zamanı gelmiştir.
7. Uygur Türklerinin  karşı karşıya bulundukları  bu durum  için ciddi olarak  harekete geçilmesi ve  derhal kendilerine destek verilmesi hayatı önemdedir. Aksi takdirde çok geç olabilir.  Günümüzde Uygur Türklerine  ciddi  olarak destek verilmesinin  insani ve milli  gereklilik olduğunu  inanıyorum.

Türkloloğ Prof.Dr.Sayın Faiq Elekber Hocamızın Doğu Türkistan Yazısının Azerbaycan Türkçesi(Aslı)

Türkoloq Eleekberli : “Uyğur türklərinə dəstək göstərməyin vaxtıdır”

Dünya boyunca etnik və dini azlıqların hüquqları hələ də bir çox ölkədə ciddi təzyiqlərlə üzləşir. Xüsusilə, Çinin Sincan bölgəsində yaşayan Uyğur türkləri uzun illərdir mədəni və dini azadlıqlarını qorumağa çalışırlar. Onların dili, adət-ənənələri və həyat tərzləri getdikcə məhdudlaşdırılır, hər il assimilyasiya riski artır.

Bu vəziyyət yalnız Uyğur türkləri üçün deyil, beynəlxalq hüquq və insan haqları prinsipləri baxımından da narahatlıq doğurur.

Hazırda Türk Dövlətləri Təşkilatı və beynəlxalq ictimaiyyət bu məsələdə öz mövqeyini ortaya qoymaq üçün kritik bir mərhələdədir.

Türkoloq-alim, fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının şöbə müdiri Faiq Ələkbərli Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, Uyğur türkləri 75 ildən çoxdur – 1949-1950-ci illərdən etibarən Çin Xalq Respublikasının tərkibində məcburən yaşayırlar:

“Ötən 75 il ərzində Uyğur türkləri mövcud kommunist rejimin böyük təzyiqlərinə məruz qalıb. Belə ki, doğma dillərində təhsil almaqda ciddi problemlər var.

Eyni zamanda, milli adətlərini və İslam dininə aid adət-ənənələri yerinə yetirməkdə çox ciddi çətinliklərlə üzləşirlər. Məhz bunun nəticəsidir ki, 1990-cı illərdən etibarən Uyğur türkləri öz haqları uğrunda mübarizəni daha da ciddi mərhələyə daşımağa çalışırlar.

Ancaq Çinin mövcud kommunist rejimi daha sərt addımlar atır. Xüsusən də, Sincan Uyğur Muxtar Vilayətində milyonlarla Uyğur türkü təzyiqlərlə üzləşir və assimilyasiyaya məruz qalır. Hər il assimilyasiya daha da sürətlənir”.

Türkoloqun sözlərinə görə, Sincan Uyğur Muxtar Vilayətində təxminən 20 milyondan çox Uğur türkü yaşayır:

“Başqa ölkələrdə də Uğur türkləri, qazaxlar, özbəklər və digərləri var. Ancaq ən çox təzyiqlərə məruz qalan Uyğur türkləridir. Onların dil məsələsi və öz əlifbalarından istifadə etməsinə ciddi qadağalar var. İndi müəyyən dərəcədə özlərini ifadə edirdilərsə, Çinin kommunist rejimi həmin cüzi azadlıqları da əllərindən almaq istəyir.

12 mart 2026-cı ildə Çin tərəfindən imzalanan 56 etnik qrupla bağlı sənəd isə milli birlik və ifadə azadlığı ilə bağlı addımlar atır. Lakin əslində, burada da müəyyən dil və əlifba azadlıqları məhdudlaşdırılır. Ümumiyyətlə, Uyğurlarla bağlı bütün azadlıqlar daha da məhdudlaşdırılır. Böyük Çin mədəniyyəti, Çin milləti adı altında Uyğur türkləri və Uyğur müsəlmanları assimilyasiya olunmağa davam edir”.

F.Ələkbərli əlavə edib ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı bu məsələdə mövqeyini ortaya qoymalıdır:

“Uyğur türklərinə sahib çıxacaq ancaq türk və türk-müsəlman dövlətləri ola bilər. Təəssüf ki, hələlik bu istiqamətdə ciddi irəliləyiş görünmür.

Şübhəsiz ki, Uyğur türklərinin öz müqəddəratını təyin etməsi və kimliyini qoruması üçün ciddi dəstəyə ehtiyacı var. Çin rejimi isə hər il onların haqlarını əllərindən alır. Bu addımlar Uyğur türklərini tamamilə aradan qaldırmağa, assimilyasiya etməyə yönəlib. Türk Dövlətləri Təşkilatı heç olmasa rəsmi şəkildə Çin hökumətinə etirazını bildirməlidir. Uyğur türklərinin tam assimilyasiya olunması türk dövlətləri üçün də yaxşı hal deyil. Çin region ölkələrinə – xüsusilə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və digər qonşu türk dövlətlərinə təsir göstərir. Belə bir məqamda Uyğur türklərinə sahib çıxmağın zamanıdır. Sonra gec ola bilər. Hesab edirəm ki, Uyğur türklərinə artıq ciddi şəkildə dəstək göstərilməlidir”.

KAYNAK : https://crossmedia.az/az/article/76276?https://crossmedia.az/az/article/76276? (Haber/Raportaj : Fatime Memmedova)