logo

trugen jacn

UYGUR TÜRKÇESİ 550 YIL SONRA ULUSLARARASI DİPLOMASI DİLİ OLARAK KULLANILDI

Hamit Göktürk(UYHAM)

Günümüzde Uygur ve Özbek Türklerinin ortak dili olan Hakaniye Türkçesi’nin  günümüzde kullanılan Uygurca kolu   Fatih Sultan Mehmet Han’in  1473 yılındaki Otlukbeli Savaşı zaferinin ardından Şebinkarahisar’dan  komşu ülke Hükümdarlarına yolladığı “Zafername” (Fetihname / Yarlık), hem Uygur alfabesi hem de Doğu Türkçesi (Çağatayca/Uygurca) olarak hazırlanmış  komşu ve dost  Ülke Hükümdarlarına yollanmıştı. 

Bu  olaydan 500 yıl sonra Uygur Türkçesi tekrar  diplomasiye taşındı. Çin’in Doğu Türkistan’da Uygur Türkçesinin eğitim ve kamusal alandaki kullanımını kısıtlama ve yasaklamaya  yönelik politikaları sürerken, Japonya Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Uygur Türkü siyasetçi Arfiya Eri’nin diplomatik temaslarında ana dilini kullanması dikkat çekti. Eri, Türkistan coğrafyasındaki görüşmelerinde Uygur Türkçesiyle konuşarak ana dilini diplomasi sahnesine taşıdı.Uygur Türkçesinin  21.yüzyılda   tekrar bir diploması dili olarak kullanılması  Uygur Türkleri ve Türk dünyasında   büyük   ilgi ile  karşılandı.
 Doğu Türkistan kökenli ve Kaşgarlı bir Uygur Türkü  ailenin kızı olan Arifiye Eri   Japon Parlamentosu üyesi ve Dışişleri Bakan Yardımcısı olarak   Ağustos ayının başlarında Türkistan Cumhuriyetlerini resmi olarak ziyaret etti.Resmi ziyarette bulunduğu Özbekistan, Kazakistan, Kırgizistan ve Tacikistan’da yaptığı ikili görüşmelerinde çevirmen kullanmadan  kendi ana dili olan Uygur  Türkçesini kullandığı görüldü. Eri, 11 Ağustos’ta İstanbul’da Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev ile gerçekleştirdiği görüşmede kendisinin Uygurca, Ömüraliyev’in ise Kırgızca konuştuğunu açıkladı. 
Japonya Dışişleri Bakan Yrd.cısı Arifiye Eri Türkistan ziyareti sonrası    görüşmelerde kullandığı dil konusunda sosyal medya paylaşımında  şunları  açıkladı : ” Bilindiği üzeri Ağustos ayının başında Orta Asya’da, İpek Yolu’nun tam kalbinden yer alan ülkeleri ziyaret ettim. Ziyaretim ile ilgili  1,5 dakikalık video paylaştım. Videoda da görüldüğü gibi  bu ülkeleri ziyaretim sırasında görüşmelerde  Uygurca, Japonca  Özbekçe, Tacikçe, Kırgızca ve  İngilizce  dilleri ile anlaşmaya çalıştım. Ama  ben buna rağmen  bir birlerine çok yakın olan bu ülkelerin  yetkilileri ile Uygurca olarak konuştum ve çok güzel ve mükemmel olarak  anlaştım. Bu sefer,  Uygurca  mümkün olduğunca doğrudan diğer Lehçelerle kelime alışverişiyle  bir diploması diline  dönüştü. Bu lehçelerin hangisinin olduğunu sizler  lütfen  tahmin etmeye çalışın:
Kaynak : x.com/eri_arfiya/status…)
Demir Leydi' Sanae Takaichi, Japonya'nın ilk kadın başbakanı ...

Dışişleri Bakan Yard. Eri  Orta Asya Ziyaretinde  Görüşmelerini ana dili Uygurca ile   Yaptı  

Prof.Dr. Abdurreşit Karluk Japonya Başbakanı  Sanae Takaichi   Hükümetinin  önemli bir üyesini Dışişleri Bakan Yardımcısı  Arifiye Eri ‘yi  Türkistan devletleri ile ilişkilerinde özellikle seçtiğini belirterek   bu hususu  sosyal medya hesabından   şu sözlerle değerlendirdi : ”   Japonya Dışişleri Bakan Yardımcısı  Eri Çin rejiminin  Doğu Türkistan’da  eğitimde, kamusal alanda ve bu dilin gelecek yeni nesillere aktarılması konusunda  çeşitli kısıtlamalar uyguladığı günümüzde  Kırgizistan  başta diğer Türkistan ülkeleri ziyaretine  göndermesi ve Eri’nin de bu ülke Liderleri ile görüşmelerinde  kendi ana dili(Uygurca)ile diplomatik dil/aracı  sürdürmesi çok anlamlıdır. Bu da Japonya’nın  Doğu Türkistan konusunda Çin’e verdiği çok derin ve anlamlı bir mesajdir.” dedi.

Image

Prof.Dr.Karluk :  Turan’da Diploması, ortak dil Uygur Türkçesi idi

Ankara-HBV.Ün.öğretim  üyesi ve aynı zamanda bir Uygur bilim adamı  Prof.Dr.Abdurreşit Celil Karluk Japonya Dışişleri Bakan Yardımcısı  Arifiye Eri’nin Türkistan ziyaretinde diploması dili olarak Uygur Türkçesini kullanmasını  şu sözlerle değerlendirdi : ” Bir zamanlar bütün Türkistan hatta Turan’da diplomasi, ticaret ve hatta pütük(yazı) dili olan Türkistan/Kaşgar Türkçesinin sosyalist sömürgecilik döneminde zayıflatılmış versiyonu olan Uygurca hala Japon hariciyesinin Türkistan devletlerindeki etkili diploması dili/ aygıtı işlevi görüyor. Aptal ve Faşist ÇKP rejimi  Uygurların  bu  kadim dilini  kökünden yok etmek için geleneksel  Çin yöntemleri ile  ileri teknolojik tüm aygıtlarını işletiyor. Oysa, Doğu Türkistan halkı ile barışan bir Çin, Turan ve Arap-Acem coğrafyasında daha etkin olabilirdi, halklar arasında gerçek barışı tesis edebilirdi. Bunu yapmayan ÇKP Faşizmi bu ülkelerde normal ilişki kurabilmek için akıl almaz yollara başvurur iken, milyarlarca dolar para dökmekte. Daha az maliyetle daha barışçıl ve insancıl olmak var iken… Bu nedenle Japonya bir devlet ve medeniyettir.”

Çin'in Doğu Türkistan'da Uygur Türkçesinin eğitim ve kamusal alandaki kullanımını kısıtlamaya yönelik politikaları sürerken, Japonya Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Uygur Türkü siyasetçi Arfiya Eri'nin diplomatik temaslarında ana dilini kullanması dikkat ...

Japonya Türk Dünyasında Proaktif Diploması Yürütüyor

Japonya yönetimini @eri_arfiya gibi Uygur diplomatı kritik göreve getirerek Türkler Dünyasında proaktif diplomasi yürütmesinden dolayı kutluyorum. Diğer Türk Devletlerini de örnek almaya davet ediyorum. Japonya  kendisine  yönelik en büyük tehditlerden biri olarak gördüğü  Çin Halk Cumhuriyeti’ne rağmen, bugün bir Uygur Türkü kadın kardeşimiz Arfiya Eri Birleşmiş Milletler kürsüsünde Japonya’yı temsilen konuşma yapabilmektedir. Bu tablo, hem gurur verici hem de düşündürücüdür. Çünkü aradan geçen yetmiş yıla rağmen Türkiye’den uluslararası platformlarda görev alan tek bir Uygur diplomatın dahi yetişmemiş olması, üzerinde ciddi şekilde düşünülmesi gereken bir mesele olarak karşımızda durmaktadır.Uygur Türkçesi diplomasiye taşındı: Eri'den dikkat çeken ...

 Uygur Türkleri Seslerini Meydanlarda değil, Diploması ve Uluslararası  Arenada Da Duyurabilmelidir !
 Uygur Türkleri  seslerini sadece meydanlarda değil, siyasette, diplomaside, uluslararası kurumlarda ve küresel karar mekanizmalarında da duyurabilmelidir. Bugün başka devletlerin adına dünya kürsülerinde konuşabilen Uygur  Türklerinin evlatlarının, kendi tarihi ve kültürel bağlarının bulunduğu coğrafyalarda  özellikle Türkiye’mizde aynı imkânlara neden ulaşamadığı sorusu ise hâlâ cevabını beklemektedir.
Share
4282 Kez Görüntülendi.