Basın Bülteni – Hemen Yayınlanmak Üzere
16 Nisan 2026
İletişim: Dünya Uygur Kongresi www.uyghurcongress.org +49 89 5432 1999 veya contact@uyghurcongress.org

Dünya Uygur Kongresi (BÖK), DER SPIEGEL’in yakın tarihli bir araştırmasında yer alan ve eski Çinli polis memuru Zhang Yabo’nun Doğu Türkistan’daki devam eden baskı sistemine dair yeni tanıklığının ortaya çıkması üzerine, uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırıyor .

Makaleye göre, Zhang Yabo, Doğu Türkistan’ın Hotan bölgesinde Çin’in güvenlik teşkilatı içinde neredeyse on yıl boyunca çalıştı; bu süre zarfında gözaltı tesislerinde ve yerel polis yapılarında görev aldı. Görevleri arasında, Uygur erkek ve kadınlarının devlet tarafından zorunlu kılınan işlere -polis gözetiminde yapılan pamuk hasadı da dahil olmak üzere- zorla gönderilmesini denetlemek de vardı ; bu uygulama Pekin tarafından uzun süre reddedilmişti. Geçen yıl Çin’den ayrılıp Avrupa’ya kaçtıktan sonra, Münih’teki Dünya Uygur Kongresi’ne başvurdu ve sistem içindeki deneyimlerini ve gözlemlerini ayrıntılı olarak paylaştı.

Dünya Uygur Kongresi Başkanı Turgunjan Alawdun, “Zhang Yabo’nun ifşası ve cesareti, Çin’e karşı harekete geçmeyi reddetmenin veya tereddüt etmenin artık mümkün olmadığını tüm dünyaya teyit ediyor. Bu ihlaller devam ediyor, hatta hiç durmadı” dedi.

Hotan’da görev yapmış eski bir Han Çinli polis memuru olan Zhang Yabo’nun yürek burkan birinci elden tanıklığı, Doğu Türkistan’daki baskının sona ermediğini, aksine kasıtlı olarak yeniden yapılandırıldığını ortaya koyuyor. 2014-2023 yılları arasında polis teşkilatında görev yapan ve Uygur tutukluların dövülmesine, işkence görmesine ve ölümüne kendi gözleriyle tanık olan Zhang, acımasız görünürlükten sofistike bir gizlemeye evrilen bir sistemi anlatıyor. Bu dönüşüm, Aralık 2021’de uluslararası alanda kınanan Chen Quanguo’nun yerine Sincan Komünist Partisi sekreteri olarak geçen Ma Xingrui’nin açık siyasi imzasını taşıyor. Ma, Chen’in kurduğu baskıcı altyapıyı ortadan kaldırmak yerine, onu sistematik olarak yeraltına itti; en göze çarpan polis taktiklerini ortadan kaldırırken, kitlesel gözaltıları körükleyen gözaltı kotası sistemleri de dahil olmak üzere, bunların altındaki idari mekanizmayı koruyup yeniden yönlendirdi. Zhang’ın tanıklığının ürpertici bir şekilde somutlaştırdığı gibi, sonuç bir cezaevi döngüsü oldu: Yeniden eğitim kamplarından serbest bırakılan tutuklular doğrudan resmi cezaevi sistemine transfer edildi ve Zhang, kendi yetki alanındaki tutukluların yarısından fazlasının uzun hapis cezaları aldığını tahmin ediyor. Bu, yüksek hapis oranlarına ilişkin son haberleri doğruluyor. Resmi istatistikler, bu değişimin şaşırtıcı boyutunu teyit ediyor; 2017 ile 2021 yılları arasında Doğu Türkistan genelinde yarım milyondan fazla insan hapsedildi. Ma döneminde Pekin, Uygurlara yönelik baskıdan geri adım atmadı; sadece bunu daha da görünmez hale getirdi.

Zhang, memurların sert muamele uygulamaları ve gözaltı ile iş gücü transferi kotalarını yerine getirmelerinin beklendiği, son derece baskıcı bir sistemde çalıştığını anlatıyor. Uygur tutuklulara karşı aşırı şiddet içeren direktiflere tam olarak uymayı reddetmesinin, mesleki baskıya ve daha ağır iş yüküne yol açtığı, kotalara uyanların ise izinle ödüllendirildiği belirtiliyor.

Profesyonel risklerin ötesinde, Zhang’ın konuşma kararı ona derin bir kişisel bedel ödetmişti. Çin’den ayrılması, ailesini belirsizlik ve yüksek misilleme riski altında geride bırakmak anlamına geliyordu. Şimdi ise, ifadesinin akrabalarını baskıya, gözetime hatta gözaltına maruz bırakacağı gerçeğinin duygusal yükünü taşıyor. Bu durum, Çin devletinin sessizliği sağlamak ve hesap verebilirliği engellemek için aile üyelerini bir kaldıraç olarak kullandığı daha geniş bir örüntüyü yansıtıyor.

Dünya Uygur Kongresi (WUC), Zhang’ın anlatımının, Uygurlara yönelik devam eden soykırımı belgeleyen giderek artan kanıtlar bütününe önemli bir katkı olduğunu vurguluyor. Ayrıca, devlet tarafından dayatılan istismar sistemleri karşısında bireysel vicdanın ve ahlaki sorumluluğun önemini de ortaya koyuyor.

Dünya Uygur Kongresi ve dünya genelindeki Uygur halkı, Zhang Yabo’nun kişisel risklere ve kayıplara rağmen kamuoyu önünde konuşma kararını takdirle karşılıyor ve övgüyle karşılıyor. Onun tanıklığı, büyük bir cesaret ve dürüstlük örneğidir.

Onun bu kararı vermesini memnuniyetle karşılıyor ve bu vahşetlerden haberdar olan tüm bireyleri onun örneğini takip etmeye çağırıyoruz. Gerçeğin, hesap verebilirliğin ve adaletin sağlanması için sürekli belgeleme, tanık ifadeleri ve uluslararası ilgi şarttır.

Dünya Uygur Kongresi, Uygurlara karşı devam eden insan hakları ihlallerine karşı uluslararası topluma ve hükümetlere anlamlı adımlar atmaları yönündeki çağrısını yinelemektedir.