Habibullah İzci, Uygur Postası, 24.

Orta Asya ve Türk halklarının tarihinde derin izler bırakan ünlü “Kutadgu Bilek” eserinin yazarı Yusuf Haş Hacıb’in heykeli, 22 Eylül’de Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te açıldı. 

Aynı gün öğleden sonra Taşkent şehrinin Esipsaray semtindeki Yusuf Khas Khajip Caddesi’nde heykelin açılış töreni ve Yusuf Khas Khajip Müzesi’nin açılışı gerçekleştirildi. Tören, Taşkent Şehir Yönetimi ve Taşkent Uygur Kültür Merkezi tarafından organize edildi. Heykelin Taşkent’e yerleştirilmesi ve Yusuf Khas Khajip Müzesi’nin inşasının Özbekistan Uygur Kültür Merkezi ve bir dizi hayırsever Uygur girişimci ve iş adamı tarafından desteklendiği ve yardım edildiği bildirildi.

Yusuf Khas Hajip, 11. yüzyılda yaşamış ünlü bir alim, şair, düşünür ve devlet adamıydı. Hayatı hakkındaki en güvenilir bilgiler, kendi kitabı “Kutadgu Bilek” ve esere sonradan eklenen önsözlerde yer almaktadır; bu önsözlere göre Balasagun’da doğmuştur ve doğum tarihi yaklaşık 1019’dur.

Türk Diyanet İşleri Vakfı da İslam Ansiklopedisi’nde “Kuttadgu Bilek”i Türk dili, edebiyatı ve kültürünün tarihinin en önemli kaynaklarından biri olarak tanımlamaktadır. Yusuf Haşip, eseri çocuk yaşta yazmaya başlamış, Kaşgar’da tamamlamış ve 1069-1070 yıllarında Karahanlılar hükümdarı büyük Bugra Han’a sunmuştur. Hükümdar eserini övmüş ve ona “Haş Haşip” unvanını vermiştir. O zamandan beri tarihte Yusuf Haşip olarak bilinmektedir.

Kutadgu Bilek sadece edebi bir destan değil; devlet yönetimi, adalet, bilgi, bilgelik, ahlak, insan sorumluluğu ve toplumsal düzen üzerine ileri fikirler içeren bin yıllık bir siyasi ve felsefi eserdir. Bu nedenle, 11. yüzyılda Türkçe konuşulan dünyanın siyasi, sosyal ve kültürel yaşamını anlamak için en önemli kaynaklardan biridir.

Büyük düşünürün muhteşem eserinde, adil bir yöneticinin nasıl olması gerektiği, devlet ile halk arasındaki ilişki, yönetimde bilgi ve aklın rolü ve insanın ahlaki sorumluluğu gibi konular, sanatsal diyalog ve felsefi tartışma yoluyla sunulmaktadır. Kutadgu Bilek’in en önemli özelliklerinden biri de Türkçe yazılmış olmasıdır. Bu eser, Yusuf Haş Hacıp’ın zamanındaki Türkçenin sadece günlük iletişim dili değil, aynı zamanda devlet yönetimi, felsefe, etik ve edebiyat gibi karmaşık konuları ifade edebilen yüksek düzeyde bir yazılı dil olduğunu göstermektedir. Günümüzde “Kutadgu Bilek”in Viyana, Kahire ve Taşkent el yazmaları bulunmaktadır ve Viyana el yazması, Uygurca’ya çevrilmiş olması nedeniyle özellikle önemlidir.

Entelektüel bilgin Yusuf Khas Hajib, hayatının önemli bir bölümünü Kaşgar’da geçirmiş, “Kutadgu Bilek” adlı eserini Kaşgar’da tamamlamış ve Karahanlılar’ın hükümdarı büyük Buğra Han’a sunmuştur. Türbesi de Kaşgar’da bulunmaktadır ve Uygur tarihinin bir parçası olmaya devam etmektedir.

Özellikle Yusuf Khas Hajip’in adını taşıyan caddeye heykelin dikilmesi ve törenin Taşkent Şehir Yönetimi ile Uygur Kültür Merkezi tarafından ortaklaşa düzenlenmesi, bu anma etkinliğine özel bir manevi dokunuş kattı. Taşkent’te Yusuf Khas Hajip heykelinin dikilmesi, onun mirasının bugün Orta Asya halklarının kültürel yaşamında anılmaya devam ettiğinin yeni bir tezahürüdür ve ortak kültürel mirasımızın bir sembolüdür.