- Doğu Türkistan, kadim bir Türk ata yurdu olup, bugün Çin’in kuzeybatısında yer alan, resmi adıyla Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’ni kapsayan ve tarihi olarak Uygur, Kazak, Kırgız gibi Türk halklarının yaşam sürdüğü coğrafyadır.
- Yaklaşık 1,82 milyon km²’lik yüzölçümüyle Türkiye’nin (≈ 783 000 km²) yaklaşık 2.3 katı büyüklükte? Dünya sıralamasında yüz ölçümü bazında 16. sıraya denk geliyor .
Doğu Türkistan 75 yıldır Çin işgalinde ve çok Sıkı kontrolünde
- 1 Ekim 1949’da Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun Xinjiang’ı “barışçıl şekilde” fiilen ele geçirmesiyle başlayan süreç, çeşitli bölgesel direnişlerle beraber 1950’lerin sonlarında Çin yönetimiyle fiilen tamamlanmış oldu .
- Bu tarihi olaydan bu yana bölge Çin yasalarına göre yönetilmekte ve “özerk bölge” statüsüyle resmileştirilse de, yerli halkların hakları ve yönetimde etkisi çok kısıtlı kalmıştır.
Demografi ve yerleşim değişimi
- Resmi Çin rakamları, 2020 itibarıyla Xinjiang nüfusunu yaklaşık 25,85 milyon, bunun 13,5 milyonunu Uygur, Kazak ve Kırgız gibi etnik grupların oluşturduğunu belirtiyor. Ancak bölgedeki demografik değişim, büyük ölçüde Han Çinlisi göçü ve politik müdahalelerle şekillendiği iddia ediliyor.
- Asıl olarak Türk halklarının baskın olduğu bölgede, diğer etnik unsurların da bulunduğu çok katmanlı nüfus yapısı ve göç politikaları dikkat çekiyor.
- Çin yönetimi 1949’daki işgalinden itibaren farklı aşamalarla, ülkede cebri olarak fiili kontrolü sağlamıştır.
- Çin yöetimi çeşitli uygulamalarla bu toprakların tarihii ve gerçek sahibi Türk halklarının nüfusunun zamana yayarak azaltılması sonradan tüm yok edilmesi için doğum kontrolü, doğum yasağı, zorla kurtaj ve mecburi kurtaj ve diğer insanlık dışı tedbir ve uygulamalara baş vurmaktadır.
- Bunlara karşılık ülkenin tamamen etnik Çinlilerin yaşadığı bir Çin toprağına dönüştür ve demografik asimilasyonu bir an önce gerçekleştirebilmek için merkez Çin’de çeşitli sosyal ve ekonomik teşvikler sağlayarak Han Çinlisi göçünü teşvik etmektedir.
- Doğu Türkistan’da eskiden beri var olan ve yeniden bulunan her türlü doğal zenginlik kaynakları ; gaz, petrol, çeşitli ve nadir mineraller bölgenin Çinlileştirilmesi için bir Çin devlet stratejisinin merkezinde yer almaktadır.
Coğrafi zenginlik
- Bölgenin dörtte üçü çöller li kaplı olup, ülkenin kuzeyinde Kurbantungut/Cungarya güneyinde ise Taklamakan bölgesi yer alır. Tanrı/Tengri, Karanlık,Altay ve Pamir dağlar ülkede yer alan önemli dağlardır.
- İnsan yerleşimi ormanlık bölgeler veya Nehirlerin aktığı çevre ve vadilerinde yoğundur.
- Çin’in enerji ve doğal kaynak politikaları kapsamında, Doğu Türkistan zengin petrol, doğal gaz, kömür ve minerallerle stratejik bir bölge haline gelmiştir .
Türkiye’den tepkiler ve diaspora hareketleri
- Türkiye’den sivil ve diaspora kaynaklı tepkiler ciddi şekilde sürerken, uluslararası politika ve diplomasi açısından Doğu Türkistan meselesi hassas bir noktada bulunuyor.
- Türkiye’de güçlü sivil tepki ve protestolar sürdürülmekte ise de, resmi ve diplomatik bağlamda hassas bir noktada olup ve buna bağlı olarak tepkiler ve açıklamalar sınırlı seviyede kalmaktadır.
- İstanbul başta olmak üzere Türkiye genelinde, Doğu Türkistan’in 01 Ekim 1949 işgal yıldönümleri başta olmak üzere 05 Şubat 1997 Gulca katliamı, 05 Temmuz Urumçi Soykırımı ve 28 Temmuz 2014 Yarkent/İlişku katliamı başta olmak üzere Doğu Türkistan tarihinde önemli günlerde Doğu Türkistan ve Uygur STK.larının önderliğinde ve diğer Türk STK:larının ve duyarlı Türk halkının katkısı ve desteği ile Çin diplomatik temsilcilikleri önünde ve Türkiye’mizin çeşitli kentlerinde Çin’in insan hakları ihlallerini ve katliam uuygulamalarını protesto eden tepkisel eylemler gerçekleştiriliyor.
- Ayrıca,çeşitli vesilelerle düzenlenen toplantılarda Türk kamu oyu Doğu Türkistan konusunda bilgilendiriliyor ve destek çağrısında bulunuyorlar.
- Protestoların ortak mesajı: “Doğu Türkistan Türklerinin temel insan hakları ve özgürlükleri yolundaki çabalarının Türkiye başta Türk-İslam dünyası ve uluslararası toplumdan katkı ve destek talepleri gündeme getiriliyor.
Kaynak : https://www.ekovitrin.com/75-yildir-cin-isgalinde-olan-dogu-turkistan-turkiyenin-iki-katindan-kadar-buyuk
