| Uygur Haber ve Araştırma Merkezi

01 Ekim 2026

Yeni rapor, Doğu Türkistan’daki dijital gözetim tedarik zincirini ortaya koyuyor.

Tahir İzgil

ABD’nin önde gelen savunma araştırma merkezlerinden C4ADS’nin yeni bir raporuna göre, Çin hükümeti Doğu Türkistan’daki polis sistemini yapay zeka, biyometrik tanıma ve video gözetim teknolojileriyle donatmaya devam ediyor.

“Sınırda Gözetim” başlıklı rapor, Doğu Türkistan, Tibet, İç Moğolistan ve Hong Kong’daki dijital gözetim projelerinin tedarik zincirini izlemek için Çin hükümetinin satın alma kayıtlarını ve şirket bilgilerini analiz etti.

Araştırma merkezi, Doğu Türkistan’a ilişkin analizinde, 2013-2025 yılları arasındaki yüz binlerce devlet ihale kaydından 673 adet gözetimle ilgili sözleşme tespit etti. Bunlardan 135 sözleşmede en az bir biyometrik tanıma teknolojisinden bahsediliyordu. Bu sözleşmelerde tedarikçi olarak sıklıkla China Telecom, China Mobile Telecom ve China United Telecom gibi şirketler yer alıyordu.

Raporda ayrıca, Hikvision ve Uniview Technology gibi ABD yaptırımlarına tabi şirketlerin, doğrudan tedarikçi olmamalarına rağmen, Doğu Türkistan’daki gözetim projelerine ilişkin 54 sözleşmede ürünlerinin veya isimlerinin yer aldığı tespit edildi. Rapora göre bu durum, üçüncü taraf satıcıların ve aracıların, yaptırım uygulanan şirketlerin tedarik zincirindeki rolünü gizlemiş olma olasılığıyla ilgili.

Örneğin, 2024 yılında Bingtuan Kamu Güvenliği Bürosu’nun 12. Birimi, yaklaşık 1,65 milyon yuan değerinde bir sözleşme ile gözetleme kameraları ve biyolojik bilgi toplama, ayak izi ve hayati belirti izleme ekipmanları satın aldı. 2023 yılında ise Bingtuan Kamu Güvenliği Bürosu’nun 8. Birimi, büyük veri kullanan bir görsel algılama ve analiz sistemi satın aldı.

Araştırma raporunda, yalnızca birkaç gözetleme cihazı üreticisini cezalandırmanın, kötüye kullanım tedarik zincirini bozmak için yeterli olmadığı belirtiliyor ve gözetleme ekipmanı satıcılarına, son kullanıcılara ve cihazların kullanım amacına daha fazla dikkat edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Daha azını gör