UYGUR HABER VE ARAŞTIRMA MERKEZİ(UYHAM)
Doğu Türkistanlı Tarihçi, Arkelog ve Türklük Bilimci Alim Abdukayyum Hoca yaşadığı başkent Urumçi’de çoklu organ yetmezliği nedeni ile 3 Eylül 2026 sabahı Urumçi’de 85 yaşında hakkın rahmetine kavuştuğu açıklandı.
Tarihçi bilginimiz Abdukayyum Hoca’nın vefat haberini Washington’da yaşayan kızı Gazeteci Yazar ve Uygur insan hakları Aktevisti Gülçehre Kayyum sosyal medya üzerinden yaptığı şu açıklaması ile duyurdu : “Rahman ve Rahim olan Allah’ın adı ile. Sevgili Babam Tarihçi,Arkeolog sevgili Babamın 03 Ağustos 2026 Cuma günü Urumçi’deki evinde hakkın rahmetine kavuştuğu haberini aldım. “Allah’tan geldiniz ve tekrar ona döndürüleceksiniz.” Ayeti kerimesi gereğinçe tüm kullar gibi Babam da rahmeti rahmmana kavuştu. Ulug Tengremden niyazim şuldur ki ; Ülkemizin Çin işgali öncesi ve sonrasında ağır bedeller ödeyen ve büyük fedakarlıklar yapan ve işgalci Çin güçlerince şehit edilen ve halen Çin’in baskı ve zulmü altında yiğitçe direnen tüm gururlu ve özverili babalarımızı, annelerimizi ve kardeşlerimizi Aziz şehitler arasına alsın ve onlara cenneti nasip etsin, Amin! Allah hayattakileri biz evlatlarına sabır, huzur, özgürlük ve birlik beraberlik nasip etsin. Lütfen merhum Babam için dualarını esirgemeyin. Allah cümlenizden razı olsun. Amin!”
Abdulkayyum Hoca Kimdir ?
Ülkemizin arkeoloji ve tarihine önemli katkılarda bulunan arkeolog Abdukayyum Khoja, 1941 yılında Doğu Türkistan Cumhuriyetinin başkenti Gulca şehrinde doğdu. 1956 yılında liseden mezun olduktan sonra Urumçi’de düzenlenen “Arkeoloji Eğitimi Kursu”na katıldı. Bu kursu tamamladıktan sonra, sözde özerk bölgenin arkeoloji ekibinde çalıştı. 1972 yılında Pekin’deki Ulusal Azınlıklar Merkezi Enstitüsü’nde düzenlenen Eski Türk Dilleri Çalışmaları Sınıfı’nda eğitim gördü. 1977-1980 yılları arasında Çinli Türkolog Geng Shemin ve dilbilimci Profesör Hu Jinwa’nın rehberliğinde Eski Türk ( Orhon ) yazısı, Eski Uygur yazısı, Çağatay dönemi yazısı, Çağatay ve modern Uygur Türkçesi dilbilimi, Türk/Uygur tarihi hakkında bilimsel araştırma ve incelemelerde bulundu. Aynı zamanda klasik Çince ve İngilizce eğitimi aldı.Daha sonraki yıllarda Pekin’deki Merkezi Milletler Enstitüsü’nde eski Türk dilleri dersleri verdi. 1977’den 1980’e kadar, ünlü Türk bilgini ve bilgin Geng Shimin ile ünlü dilbilimci Profesör Hu Jinwa’nın rehberliğinde antik Türk alfabesi, eski Uygur alfabesi, Çağatay dönemi Uygur alfabesi, dil bilgisi, Türk tarihi üzerinde araştırmalarda bulundu. ile antik Han ve İngili bitirdikten sonra Sincan, Uygur Özerk Bölgesi Tarih Müzesi’ne döndü. Aynı zamanda Sincan tarihi üzerine birçok makale yazdı.Mezun olduktan sonra, başkent Urumçi’deki Tarih ve Arkeoloji Müzesi’nde çalışmaya başladı. Ayrıca, Uygur tarihi üzerine birçok araştırma yazıları kaleme alarak yayınladı.
Merhum Hoca’nın Bıraktığı Eserler
Abdukayyum Hoca, hayatı boyunca Uygur tarihi ve edebiyatı alanında kapsamlı araştırmalar yapmış ve birçok değerli eser kaleme almış önde gelen bir Uygur bilginidir. Uygur gençlerinin kendi tarihi ve edebiyatını bilmesi ve öğrenmesi büyük çabalar göstermiştir. Yazdığı ve hazırlanmasında yer aldığı başlıca eserleri şunlardır ;
- Maytır Simit: Uygur budist döneminin başlıca eseri olup, eski Uygur yazılı eserlerinden biridir.
- “Batı Bölgesi Antik Kültür ve Medeniyeti Sincan Halk Yayınevi, Nisan 1995
- Eski Uygur Yazılı Eserlerinden/Anıtlarından Seçmeler Arkadaşları ile birlikte Halk Yayınevi, Urumçi, Eylül 1983.
- Maytır Smiti 27 perdelik Tiyatro eseri (Uyarlama) – Urumçi 1988
- Çin Arkeoloji Derneği
- Klasik Çin Yazıları Araştırma Derneği
- Eski Duanghoang ve Turfan Uygur Kültür ve Medeniyeti Araştırma Derneği
- Dunhuang ve Turpan Çalışmaları Derneği
- Batı Asya Çalışmaları Derneği
- Uygur Bölgesi Klasik Uygur Edebiyatını Araştırma ve İnceleme Derneği (Bu derneğin aktif bir üyesi olarak Uygur şairleri ; Ali Şir Nevai, Yarkentli Molla Muhammed Sıddık ve diğer şair ve yazarlarının incelenmesi ve çağdaş Uygurca ile yayınlanmasına öncülük etti.)
- Aşk ve Zorlukları Muhammed Emin Bin Hocamkuli Hırkatı ( Diğer arkadaşları ile birlikte çağdaş Uygur Türkçesine aktararak yayınladı. Halk Yayınevi Urumçi – 1995
Merhum Bilginimiz Hoca ayanı zamanda Uygur Bölgesinin Kültürel Mirasi ve Uygur Bölgesi(Xinjiang) Araştırmaları Dergilerinin de yayın kurulu üyesi olarak Uygur Kültür medeniyetinin araştırılması ve yayınlanmasında büyük katkılar sundu.
Dr.Nebican Tursun : Uygur Tarihinin Araştırılmasında Büyük Katkılar Sunmuştur.
ABD’de yaşayan ve 13 ciltlik Uygurların Umumi Tarihi adlı eseri kaleme alan Doğu Türkistanlı Uygur tarihçi Dr. Nabican Tursun Murhum Bilginimiz Hoca’nın ölümü üzerine bir açıklama yaptı ve merhumun vefatının Uygur tarihi ve kültürü için büyük bir kayıp olduğunu belirterek şunları söyledi: “Abdulkayyum Hoca Uygurlar başta Türlerin kadim kültür tarihine, özellikle klasik eserlerin çağdaş Uygurca olarak yayınlanmasındaki katkısı çok büyüktür. Uygur Atalarımızın kadim tarihimizde ortaya koyduğu büyük kültürel miraslarımızın kayda alınması, yayınlanması ve belgelenmesi konusundaki çalışmalarını minnet ile bir kez daha anıyorum. Kendisi Uygur Türklerinin 20.yüzyılda büyük baskı ve olumsuzluklara rağmen arkeoloji alanında yetiştirdiği büyük bir değerdir. Türklük/ Uygur Bilimi alandaki ilk araştırmalara katılan az sayıdaki bilim insanından biriydi. Vefatı Türk bilimi ve Uygurlar için çok büyük kayıptır. Kendisini bir kez daha rahmet ile anıyorum. ” şeklinde konuştu.
Merhum Abdulkayyum Hoca Bilginimize Allah’tan rahmet ve mağfiret Sayın Gülçehre Kayyum Hanımefendi Kardeşimize ve Kayyum Ailesine sabır ve başsağlığı dileriz. Merhumun kabri nur, mekanı cennette olsun.Amin (UYHAM)
