UYGUR HABER VE ARAŞTIRMA MERKEZİ(UYHAM)
Birleşmiş Milletler(BM) Çin’in işgalindeki Doğu Türkistan’daki insanlık suçları ve etnik soykırım uygulamalarından kaçarak 2014 yılında Tayland’a sığınan ancak 2025 yılında Taylan Kraliyet Yönetimince Çin’e teslim edilen 40 Uygur Türkü’nün akibetlerinin bilinmediğini Çin’in bu konudaki sessizliğinden endişelerinin arttığını bunun için BM.lere bağlı bağımsız gözlemcileren Uygur Bölgesine kayıtsız ve engelsiz olarak gidebilmeleri ve geri verilen Uygurlarla erişim sağlanması için izin verilmesi çağrısında bulundu.
Birleşmiş Milletler (BM) özel raportörleri, Çin’deki Uygur Türklerinin durumu hakkında yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, “Bir yıl önce Tayland yetkilileri tarafından zorla Çin’e geri gönderilen ve akıbetleri, sağlık durumları ve nerede oldukları bilinmeyen 40 Uygur Müslüman erkek hakkında ciddi endişe duyuyoruz.” ifadeleri yer aldı.
Raportörler, Uygur Türklerinin 27 Şubat 2025’te, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan “geri göndermeme ilkesini korumaya” yönelik gerekli güvenceler sağlanmadan Çin’e gönderildiğini hatırlattı. Çin’in sessizliği, geri dönenlerin durumu konusunda endişeleri derinleştiriyor.
Geniş bir uluslararası baskı modeli
Açıklamada, “Bu tür kaybolmalar, etnik ve dini azınlıklar ile Çin hükümetini eleştirdiği düşünülen bireyleri hedef alan daha geniş bir uluslararası baskı modelini yansıtıyor. Çin’in yanıtına rağmen, bu kişilerin kaderi ve nerede olduklarına dair güvenilir, kapsamlı ve bağımsız olarak doğrulanmış bilgi eksikliği son derece endişe verici.” değerlendirmesi yapıldı.
Raportörler, Uygur Türklerinin ailelerinin iletişim kuramadığını ve gözaltı yerleri hakkında hiçbir teyit alamadıklarını vurguladı. Ailelerin, sevdiklerinin hayatta olup olmadığı konusunda hiçbir göstergeye sahip olmadığı ifade edildi. Açıklamada Tayland’a yönelik eleştiri şu eleştiriler de yer aldı: “BM, uluslararası insan hakları mekanizmaları, Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonu ve sivil toplum kuruluşlarının acil ve tekrarlanan çağrılarına rağmen Tayland’dan zorla geri göndermelerin gerçekleştirilmiş olmasından ötürü hayal kırıklığına uğradık.”
Çin’in tutuklulara gizli ve zamanında hukuki danışmanlık hizmeti sağlanmasını engellediği belirtilen açıklamada, ülkedeki birçok tutuklunun aylarca hatta yıllarca hukuki görüşme hakkından mahrum bırakıldığına dikkat çekildi. Raportörler, ailelerin tutarsız veya yanıltıcı bilgiler aldığını, sevdiklerinin durumunu doğrulamanın imkânsız hale geldiğini belirtti.
BM raportörleri, Çin’e bağımsız gözlemcilere engelsiz ve gizli erişim sağlanması çağrısı yaptı. Açıklamada, “Geri dönen 40 Uygur Türkünün güvenliğini ve refahını garanti altına almaya çağırıyoruz. Tayland ve diğer devletleri, Uygur Türklerinin Çin’e zorla geri gönderilmesine son vermeye, uluslararası topluma karşı koruma önlemlerini güçlendirmeye ve sorumluluklarını yerine getirmeye davet ediyoruz.” ifadeleri kullanıldı.
BM özel raportörleri
BM özel raportörleri, İnsan Hakları Konseyi’nin özel mekanizmalarının bir parçası olarak görev yapıyor. Bu bağımsız uzmanlar, belirli ülkelerin durumunu veya dünya çapındaki tematik insan hakları sorunlarını incelemek ve raporlamak amacıyla gönüllülük esasına dayalı çalışmalar yürütüyor. BM raportörleri, yazılı açıklamalarında, “Bir yıl önce Tayland tarafından Çin’e gönderilen ve nerede oldukları, sağlık durumları ve güvenlikleri hakkında hiçbir bilgiye sahip olunmayan 40 erkek Uygur Türkü hakkında ciddi kaygı duyuyoruz” ifadelerini kullandı
Açıklamada, söz konusu kişilerin 27 Şubat 2025’te Çin hükümetinin yoğun baskısı altında ve uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan “geri göndermeme” ilkesine uygun güvence sağlanmadan Tayland tarafından gönderildiği hatırlatıldı. Raportörler, Çin’in konuya ilişkin sessiz kalmasının kaygıları artırdığını vurguladı.
HAYATTA OLUP OLMADIKLARI BİLİNMİYOR
BM raportörleri, ayrıca, bu kaybolmaların Çin’de etnik ve dini azınlıklar ile hükümeti eleştiren bireyleri hedef alan daha geniş bir uluslararası baskı modelinin parçası olduğunu belirtti. Açıklamada, “Bu kişilerin akıbeti hakkında güvenilir, kapsamlı ve bağımsız doğrulanmış bilgi eksikliği son derece endişe verici” denildi.
Uygur Türklerinin aileleriyle hiçbir iletişim kuramadığına dikkat çekilen açıklamada, ailelerin sevdiklerinin hayatta olup olmadığını bile bilmediği ifade edildi.
BM.’den Tayland’a Çağrı : Sığınmacı Uygurları Çin’e Zorla teslimi Durdurun !”
BM.Raportörler, Tayland’ı ve diğer ülkeleri Uygur Türkleri’nin Çin’e zorla gönderilmesini durdurmaya çağırırken, Çin’e geri dönen 40 kişinin güvenliği ve refahını garanti altına almak için bağımsız gözlemcilere engelsiz erişim sağlama çağrısında bulundu.
BM özel raportörleri, İnsan Hakları Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren ve gönüllülük esasına dayalı bağımsız mekanizmalar olarak biliniyor. Bu mekanizmalar, belirli bir ülke veya tematik insan hakları sorunlarıyla ilgili bağımsız bilgi toplama ve izleme görevini yürütüyor.
Kaynak : Anadolu Ajansı(AA)
