Yarkantiysi Katliamı’nı Unutmayacağız

Yarkantiysi Katliamı Raporu
Hazırlayan: Abdullah Toxti Arish
Bu rapor, söz konusu katliamda şehit düşen ve tutuklananların akrabaları ve köylüleriyle yapılan görüşmeler, diğer medya kuruluşlarıyla iletişime geçilmesi ve katliamın gerçek öyküsünü bilen kişilerle yapılan görüşmeler sonucunda hazırlanmıştır.

“Yarkentiy Eliqi Katliamı”, 28 Temmuz 2014’te, Yarkantiy İlçesi Eliqi kasabasındaki Yaqa Tam, Tiraek Langer, Noqta Tugmen, Chiglik Irik, Nochi, Chavag, Qumluq (19. Köy), Chiglik Kungur ve Tajlik Tala köylerinin sakinlerinin, bir önceki gece Doğu Türkistan’da Çin sömürge güçleri tarafından başörtülü kadınların kaçırılmasına karşı yapılan protestoyu vahşice bastırması sonucu meydana gelen bir katliamdır. Bu katliamda yaklaşık 2000 kişi şehit olmuştur.
2015 yılında, Fransız bir ajansın muhabiri ilk kez yerel halkla röportaj yaptı ve bu katliamla ilgili olarak yüzlerce protestocunun “vahşice bastırıldığını” bildirdi. Fransız haber ajansına göre, Mahmouti adlı bir adam, “O zamanlar gösterilere katılanların hepsi, hatta belki de hepsi hapisteydi. O zamandan beri onlardan haber alınamadı, nerede oldukları bilinmiyor.” dedi. Yusup adlı başka bir adam ise gösterilere katılanların bugüne kadar geri dönmediğini söyledi. Yaklaşık 1000 kişinin kayıp olduğunu tahmin etti.
Bu katliamda akrabaları ve arkadaşları şehit olanlara göre, bu katliamda 3000 ile 5000 arasında insan şehit oldu. Şehitler arasında Nurmuhammed Abdukrim (3. mahalleden), Hasan Mamtimin (3. topluluktan), Dunqotan köyünden Abduveli Mamtimin ve Nochi köyünden Abdukadrakhun Ustam ailesinden Mamtsadyr Abdukadyr (iki küçük oğlu iki yıl hapis cezasına çarptırıldı) bulunuyordu. Ayrıca, Soget Irik köyü (24. köy) önünde, yaklaşık 41 yaşında olan İskanal Mamt ve 18 yaşındaki kızı Nurbiyam İskanal da dahil olmak üzere 18 kişi öldürüldü.
Dunqotan köyünden Rozi Nur Karim (üç koyun bağışlayan) 20 yıl hapis cezasına, Yasin Abdullah (yiyecek ve ekmek bağışlayan) ise bu katliam sırasında ormanda saklananlara yiyecek sağladığı için 16 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Bu katliamın sebebi:
27 Temmuz 2014 akşamı, teravih namazından dönen birkaç kadın, yüzlerini örttükleri gerekçesiyle Çin sömürge güçlerinin devriyesi tarafından polis karakoluna götürüldü. Kadınların kocaları polise eşlerini serbest bırakmaları için yalvardılar, ancak sonuç alamadılar. Geri döndüler ve olayı henüz teravih namazından tamamen dağılmamış olan halka bildirdiler. Bunun üzerine halk, Çaharbagh köyündeki Nurmuhammed Sawt Karim köyünde toplandı ve kasaba polis karakoluna gitti. Ancak polis kadınları serbest bırakmadı. Öfkeli insanlar sirenlerle polis karakoluna akın etti ve bu da katliamı başlattı.

Bu katliamın seyri:
Geceleyin halka açık polis karakoluna yapılan saldırıdan sonra, yakındaki diğer köylerden insanlar da eyleme katıldı. Geceleyin, Koteklik Nehri Köprüsü ile Yaqa Tam Köyü arasındaki üç kilometrelik yol üzerinde 3.000-3.500 kişi toplandı. Şehirden çıkış yoluna kum dökerek yolu kapattılar. Maralbishi’den gelen yolu ise ağaçları sökerek kapattılar. Çin silahlı kuvvetleri ayrıca Koteklik Nehri Köprüsü’ne kum torbaları yığarak protestocuları bastırmaya hazırlandı. Şafak vakti bir kilometre ilerleyerek üç helikopter yardımıyla protestocuları katlettiler. Çin ordusu bu katliamda insansız hava araçları kullandı ve Çin tarafı bu uçakların protestocuları izlemek için keşif görevi yaptığını bildirdi, ancak halka ve katliama katılan sürgündeki Çinli askerlere göre, bu uçaklar bir manevra olarak katliama katılmıştı. Bu sırada Yarkand İlçesi Suç Araştırma Dairesi başkan yardımcısı Nurmuhammed kendi askerleri tarafından vurularak yaralandı. Yarkand İlçesi Suç Araştırma Dairesi başkan yardımcısı Esqer de katliama katıldı.
Akşam saatlerinde, Khandi kasabasında dolaşırken protestocular tarafından pusuya düşürülen Khandi kasabasının belediye başkanı Ghulam Tokhti ve siyasi ve hukuki işler sekreteri Abdugin de protestocularla birlikte vurularak öldürüldü. Bu durum, Radio Free Asia’nın aileleriyle yaptığı bir röportajda da doğrulandı.
Protestocuların vurulmasının ardından, küçük bir grup protestocu (yaklaşık 200 kişi), Yaqa Tam köyünün önündeki yoldan ormana doğru, yani Besin Banza köyü üzerinden Sugichak Abar’a kaçtı.